Trước khi ký hợp đồng, gần như người lao động EB-3 nào cũng hỏi phải làm cho công ty bảo lãnh bao lâu thì mới được đổi việc. Câu trả lời ngắn là luật di trú Mỹ không quy định số tháng tối thiểu. Tuy nhiên, nghỉ việc quá sớm có thể khiến chính tấm thẻ xanh bị đặt câu hỏi nhiều năm sau. Bài viết này Worldwide Path giải thích luật thực sự kiểm tra điều gì, và bạn nên chuẩn bị ra sao.
Làm cho công ty bảo lãnh bao lâu: luật Mỹ không đặt số tháng
Không có điều khoản nào trong Đạo luật Di trú và Quốc tịch (INA) hay quy định của Sở Di trú Mỹ (USCIS) ghi “6 tháng” hoặc “1 năm”. Những con số lan truyền trên mạng là kinh nghiệm thực hành, không phải luật. Điều luật thực sự quan tâm là ý định. Diện EB-3 được xây dựng trên một lời mời làm việc lâu dài, tiếng Anh là permanent job offer. Cả doanh nghiệp và người lao động phải thật sự có ý định thực hiện công việc đó vào thời điểm thẻ xanh được cấp.
Vì vậy, câu hỏi đúng không phải là “bao lâu”. Câu hỏi đúng là: vào ngày nhận thẻ xanh, bạn có thật sự định làm công việc đó hay không.
Trước khi có thẻ xanh: đổi việc gần như đồng nghĩa bỏ hồ sơ
Phần lớn người Việt đi Mỹ theo diện EB-3 theo diện lãnh sự. Bạn phỏng vấn tại Tổng Lãnh sự quán Mỹ ở TP.HCM, nhận visa định cư và trở thành thường trú nhân ngay khi nhập cảnh.
- Với con đường này, không có khái niệm đổi việc giữa chừng. Nếu công việc bảo lãnh không còn trước ngày nhập cảnh, hồ sơ mất cơ sở để tiếp tục.
- Với người đang ở Mỹ và nộp đơn điều chỉnh tình trạng I-485, luật có một cơ chế riêng. Cơ chế này thường gọi là AC21, quy định tại Điều 204(j) INA.
Theo AC21, người lao động được chuyển sang công việc mới nếu đủ ba điều kiện. Đơn I-140 đã được chấp thuận. Đơn I-485 đã nộp từ 180 ngày trở lên. Công việc mới cùng hoặc tương tự nhóm nghề ban đầu. Hồ sơ chuyển việc được nộp kèm mẫu I-485 Supplement J. Nói cách khác, 180 ngày là con số duy nhất thực sự có trong luật. Nó chỉ áp dụng cho người đang chờ điều chỉnh tình trạng tại Mỹ, không áp dụng cho người đi theo diện lãnh sự.
Nghỉ việc sau khi có thẻ xanh: rủi ro nằm ở tương lai
Khi đã là thường trú nhân, về mặt pháp lý bạn được làm việc cho bất kỳ ai. Công ty bảo lãnh không có quyền giữ hay thu hồi thẻ xanh của bạn. Rủi ro không nằm ở hiện tại mà ở những lần nộp hồ sơ sau này. Khi xin nhập quốc tịch bằng mẫu N-400 sau 5 năm, USCIS xem lại cách bạn có được thẻ xanh. Luật yêu cầu người xin nhập tịch phải được cấp thường trú một cách hợp pháp.
- Nếu hồ sơ cho thấy bạn nghỉ việc chỉ vài ngày hoặc vài tuần sau khi nhập cảnh, viên chức có cơ sở để đặt câu hỏi về ý định ban đầu. Trường hợp bạn chưa từng đến nhận việc còn rủi ro hơn nữa.
- Nếu bị kết luận đã khai gian để có thẻ xanh, đơn nhập tịch có thể bị từ chối. Nghiêm trọng hơn, người đó có thể bị đưa vào thủ tục trục xuất.
Việc xem xét này có thể xảy ra ở nhiều thời điểm: khi gia hạn thẻ, khi bảo lãnh người thân hoặc khi xin quốc tịch. Vì thế, một quyết định nghỉ việc hôm nay có thể được nhìn lại sau nhiều năm.
Mốc 6 tháng đến 1 năm từ đâu ra?
Nhiều luật sư di trú khuyên thân chủ làm tối thiểu từ 6 tháng đến 1 năm. Đây là mốc tham khảo dựa trên kinh nghiệm xử lý hồ sơ, không phải ngưỡng an toàn được luật bảo đảm. Lý do rất đơn giản, thời gian làm việc càng dài, bằng chứng về thiện chí càng rõ. Phiếu lương, tờ khai thuế W-2 và thư xác nhận của doanh nghiệp đều trở thành hồ sơ bảo vệ bạn về sau.
Ngược lại, làm đủ một năm nhưng từ đầu đã có kế hoạch nghỉ thì vẫn không giải quyết được vấn đề ý định. Thời gian chỉ là bằng chứng. Nó không thay thế được sự thật.
Khi nào nghỉ việc sớm không bị xem là thiếu thiện chí?
Có những tình huống bạn buộc phải nghỉ mà không liên quan tới ý định ban đầu. Doanh nghiệp đóng cửa hoặc cắt giảm nhân sự là trường hợp phổ biến nhất. Tình huống thứ hai là công việc thực tế khác hẳn mô tả trong hồ sơ PERM. Tình huống thứ ba là doanh nghiệp trả thấp hơn mức lương đã cam kết hoặc vi phạm điều kiện an toàn lao động.
Trong các trường hợp này, điều quan trọng nhất là lưu giữ bằng chứng. Hãy giữ thư thông báo cắt giảm, phiếu lương, email trao đổi và biên bản khiếu nại nếu có. Những giấy tờ đó giải thích vì sao bạn nghỉ, và chúng có giá trị hơn mọi lời khai sau này.
Điều khoản cam kết thời gian trong hợp đồng EB-3
Một số hợp đồng, nhất là hợp đồng qua đơn vị trung gian tuyển dụng, ghi cam kết làm việc từ 1 đến 2 năm kèm khoản phạt nếu nghỉ sớm. Đây là nghĩa vụ dân sự giữa các bên, tách biệt với luật di trú.
Vi phạm điều khoản này có thể dẫn tới tranh chấp về tiền. Nó không tự động làm mất thẻ xanh.
Dù vậy, bạn cần đọc kỹ trước khi ký. Quy định 20 CFR 656.12(b) không cho phép chuyển chi phí giai đoạn PERM sang người lao động. Nếu khoản “phạt” thực chất là thu lại phí PERM, đó là dấu hiệu cần hỏi ý kiến luật sư độc lập.
Chuẩn bị trước khi ký để không phải tính chuyện nghỉ sớm
Cách giảm rủi ro hiệu quả nhất là chọn đúng từ đầu. Hãy xác minh doanh nghiệp bảo lãnh, đối chiếu mức lương với dữ liệu của Bộ Lao động Mỹ, và hỏi rõ địa điểm, ca làm, chỗ ở trước khi ký.
Nếu ngay lúc này bạn đã biết mình khó gắn bó với công việc đó, hãy cân nhắc lại hướng đi. Mỗi diện định cư có một cấu trúc ràng buộc khác nhau. Chọn đúng diện ngay từ đầu luôn dễ hơn xử lý hậu quả về sau.
Câu hỏi thường gặp
Đi EB-3 bao lâu thì được nghỉ việc?
Luật không quy định con số cụ thể. Điều được kiểm tra là bạn có ý định làm việc thật tại thời điểm nhận thẻ xanh. Mốc 6 tháng đến 1 năm chỉ là kinh nghiệm tham khảo.
Có thể đổi việc khi đang chờ thẻ xanh EB-3 không?
Với diện lãnh sự thì gần như không. Với người đang chờ I-485 tại Mỹ, bạn có thể chuyển việc theo cơ chế AC21 khi I-140 đã duyệt, I-485 đã nộp đủ 180 ngày và công việc mới cùng hoặc tương tự nhóm nghề.
Nghỉ việc sau khi có thẻ xanh có bị thu hồi thẻ không?
Không tự động. Rủi ro nằm ở việc USCIS đánh giá lại ý định ban đầu khi bạn nộp các hồ sơ sau này, đặc biệt là hồ sơ nhập quốc tịch.
Tóm lại, phải làm cho công ty bảo lãnh bao lâu không có một đáp án chung trong luật. Ý định thật, cộng với hồ sơ làm việc rõ ràng, mới là thứ bảo vệ tấm thẻ xanh của bạn lâu dài.
